AD(H)D bij kinderen

ADHD staat voor Attention Deficit Hyperactivity Disorder, oftewel een aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit. Het is een aangeboren neurobiologische ontwikkelingsstoornis die zich meestal al op jonge leeftijd manifesteert. ADHD heeft invloed op het gedrag, het denken en het leren van een kind. Elk kind met ADHD is anders: sommigen zijn vooral snel afgeleid en dromerig (ADD), anderen zijn druk en impulsief, of hebben een combinatie van beide kenmerken.
ADHD is geen gevolg van een slechte opvoeding. Het is een combinatie van erfelijke en biologische factoren. Wel kan een aangepaste omgeving het verschil maken in hoe een kind met ADHD zich ontwikkelt.

ADHD is een gedragsstoornis die wordt gekenmerkt door drie kernsymptomen:

/ Concentratietekort: Moeite met het vasthouden van de aandacht.

/ Impulsiviteit: Handelen zonder eerst na te denken over de gevolgen.

/ Hyperactiviteit: Fysieke onrust of overactief gedrag.

Hoewel deze verschijnselen bij veel kinderen voorkomen als normaal onderdeel van het opgroeien, zijn ze bij ADHD zo hardnekkig en sterk aanwezig dat de gezonde ontwikkeling van het kind in gevaar kan komen.

De drie subtypen

Type 1: ADD (Aandachtstekortstoornis)

Bij dit type is er enkel sprake van aandachtsproblemen, zonder hyperactiviteit of impulsiviteit. ADD wordt bij kinderen vaak minder snel herkend omdat zij minder storend gedrag vertonen. Deze kinderen vallen op door dromerigheid en een apathische houding. Ze hebben meer dan gemiddeld moeite om aan een taak te beginnen en vergeten snel zaken. Dit leidt er vaak toe dat zij onder hun niveau presteren op school, wat het zelfvertrouwen negatief kan beïnvloeden.

Type 2: Impulsiviteit en hyperactiviteit

Dit type komt vooral voor bij kinderen jonger dan 7 jaar. Er zijn (nog) geen duidelijke aandachtsproblemen. Het wordt vaak gezien als een voorloper van het gecombineerde type.

Type 3: Het gecombineerde type

Dit is de meest voorkomende vorm. Hierbij heeft het kind last van zowel impulsiviteit en hyperactiviteit als aandachtsproblemen.

Kenmerken en verloop

De symptomen starten op jonge leeftijd en zijn zichtbaar in meerdere situaties, zoals thuis en in de klas. Hierdoor wordt het dagelijks functioneren van het kind belemmerd. Jongens krijgen drie tot viermaal vaker de diagnose dan meisjes. Dit komt mede doordat meisjes vaker ‘internaliserend’ gedrag vertonen (zoals dromerigheid of somberheid), terwijl jongens vaker ‘externaliserend’ gedrag vertonen (zoals druk gedrag of agressie), waardoor zij sneller opvallen.

Wat zijn de oorzaken?

ADHD is geen gevolg van een falende opvoeding. Wel kunnen een onrustige omgeving of voortdurende kritiek en afkeuring de symptomen bij het kind versterken.

/ Erfelijkheid: Dit speelt een grote rol (circa 75%).

/ Biologie: In de hersenen is sprake van een onevenwicht in bepaalde boodschapperstofjes (neurotransmitters), waardoor de informatieverwerking niet optimaal verloopt.

Veelvoorkomende uitdagingen bij kinderen

Kinderen met AD(H)D kunnen tegen de volgende problemen aanlopen:

/ Snel afgeleid zijn en taken niet afmaken.

/ Vergeetachtigheid en moeite met plannen (bijv. huiswerk).

/ Slechte tijdsbeleving.

/ Uitstelgedrag.

/ Nood aan spanning en snel op zoek gaan naar nieuwe prikkels.

/ Temperamentvol gedrag en stemmingswisselingen.

/ Moeite met sociale contacten of aansluiting vinden in de groep.

/ Slaapproblemen en onzekerheid.

Daarnaast komen leerstoornissen (zoals lees- of rekenproblemen), motorische onhandigheid en taal- of spraakstoornissen vaker voor bij deze doelgroep.

Focus op kracht

Het is belangrijk om niet alleen naar de zwaktes te kijken. Elk kind met ADHD heeft ook unieke sterke kanten. Door deze te ontdekken en te benutten, kan het zelfbeeld van het kind verbeterd worden en leert het beter omgaan met de uitdagingen van de stoornis. Zo zien we dat kinderen met AD(H)D zich soms net zeer goed kunnen focussen op onderwerpen waar hun interesse geprikkeld wordt. Het zijn vaak innovatieve denkers met veel creativiteit en probleem-oplossend vermogen.

ADD Attention Deficit Disorder bij kinderen

ADD of aandachtstekortstoornis zonder hyperactiviteit, overwegend onoplettend type.

Kinderen met ADD hebben in veel mindere mate last van overbeweeglijkheid. Bij hen is dit meestal beperkt tot een bepaalde onrust. Ook zijn deze kinderen vaak wat traag en hebben startproblemen. Toch functioneren deze kinderen beneden hun niveau, doordat zij hun aandacht niet goed kunnen richten, omdat bij hen de concentratiestoornis het hoofdprobleem is. Concentratieproblemen kunnen leiden tot leerproblemen. In 60% van de gevallen heeft bijvoorbeeld een kind met ADD een specifieke lees- of rekenstoornis (Barkley, 1998; Gunning, 1998; Oudshoorn e.a., 1998; Paternotte, 1996).

Vaak zijn kinderen met ADD als baby erg rustig (te rustig) geweest en maken zij een trage indruk. Ze zitten bijvoorbeeld graag voor de tv, maar blijken bij navraag waar ze naar keken helemaal niet gevolgd te hebben.

ADD lijkt vaker bij meisjes op te treden. Dit is mogelijk het gevolg van het feit dat meisjes van nature meer internaliserend (naar binnen toe/in zichzelf gekeerd) gedrag vertonen en jongens externaliserend gedrag vertonen.
Doordat er bij kinderen met een ADD geen of nauwelijks sprake is van hyperactiviteit worden zij minder snel opgemerkt of gediagnosticeerd, terwijl er wel degelijk sprake is van een stoornis.

Diagnose

De diagnose bij kinderen gebeurt op basis van observatie en rapportage door ouders en leerkrachten. Dit alles wordt ondersteund door een neurologisch onderzoek. Indien aangewezen kan er daarnaast een logopedisch en/of psychomotorisch onderzoek gepland worden.

In overleg met de psycholoog, de neuroloog, de logopedist en de psychomotorische therapeut wordt de diagnose gesteld.

Om een diagnose te stellen baseren we ons op de kenmerken van ADHD volgens de criteria van de DSM-V (internationaal classificatiesysteem voor diagnosticering)

Aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit (volgens DSM-V)

Aandachtstekort

Voor dit criterium dienen zes (of meer) van de volgende symptomen van aandachtstekort aanwezig te zijn gedurende ten minste zes maanden en dit in een mate die onaangepast is en niet past bij het ontwikkelingsniveau van het kind of de jongere :

/ Slaagt er vaak niet in voldoende aandacht te geven aan details of maakt achteloos fouten in
/ Schoolwerk, werk of bij andere activiteiten
/ Heeft vaak moeite de aandacht bij taken of spel te houden
/ Lijkt vaak niet te luisteren als hij/zij direct aangesproken wordt
/ Volgt vaak aanwijzingen niet op en slaagt er vaak niet in schoolwerk, karweitjes af te maken of verplichtingen op het werk na te komen (niet het gevolg van oppositioneel gedrag of van het onvermogen om aanwijzingen te begrijpen)
/ Heeft vaak moeite met het organiseren van taken en activiteiten
/ Vermijdt vaak, heeft een afkeer van of is onwillig zich bezig te houden met taken die een
/ Aanhoudende aandacht (langdurige geestelijke inspanning) vereisen (zoals school- of huiswerk)
/ Raakt vaak dingen kwijt die nodig zijn voor taken of bezigheden (bijvoorbeeld speelgoed,
huiswerk, potloden, boeken of gereedschap)
/ Wordt vaak gemakkelijk afgeleid door uitwendige prikkels
/ Is vaak vergeetachtig in zijn doen en laten (bij dagelijkse bezigheden)

Hyperactiviteit-impulsiviteit

Hyperactiviteit

/ Zit vaak met de handen te friemelen, met de voeten te schuiven en op zijn stoel te wiebelen
/ Staat zo maar op (bv. in de klas of in andere situaties), terwijl verwacht wordt te blijven zitten
/ Rent vaak rond of klimt overal op in situaties waarin dit ongepast is (bij adolescenten kan dit beperkt blijven tot subjectieve gevoelens van rusteloosheid)
/ Heeft vaak moeite rustig mee te spelen of aan vrijetijdsactiviteiten deel te nemen.
is vaak “in de weer” of “draaft maar door”
/ Praat vaak aan een stuk door

Impulsiviteit

/ Gooit het antwoord er vaak al uit voor de vraag helemaal is gesteld
/ Kan dikwijls niet op zijn beurt wachten, in een winkel, bij sport of spel of in groepssituaties
/ Verstoort vaak bezigheden van anderen of dringt zich op

Bijkomende criteria zijn:

/ De ADHD is niet later dan op de leeftijd van zeven jaar begonnen
/ De symptomen treden in twee of meer situaties op (bv. thuis, op school of de jeugd- of sportvereniging)
/ De stoornis veroorzaakt leed en beperking in het sociale of schoolse functioneren

Over de criteria en de bijkomende criteria zijn thans in wetenschappelijke kring vele discussies gaande, omdat er ook bijvoorbeeld mensen zijn waarbij de symptomen na het zevende jaar begonnen zijn.

Elk kind, bij wie het vermoeden bestaat van een ADHD of ADD problematiek, heeft recht op een uitgebreid multidisciplinair diagnostisch onderzoek. Bij Triangel gebeurt dit door een team dat bestaat uit een kinderpsychiater of neuroloog, een psycholoog, een psychomotorisch therapeut en soms een logopedist. De diagnosestelling wordt voorafgegaan door een uitgebreide intake. Via dit gesprek met de ouders, observatiegegevens vanuit de school en het scoren van vragen en observatielijsten krijgen we een eerste indruk over het functioneren van het kind. Een onderzoek naar de psychomotorische ontwikkeling, een intelligentie- onderzoek en een onderzoek naar de schoolse vaardigheden bezorgt ons de nodige aanvullende informatie.

Hoe verloopt het onderzoek ?

Een aanvraag voor een onderzoek doet u telefonisch. We maken een afspraak voor een intakegesprek. We bevragen de voorgeschiedenis, de vroegontwikkeling en de huidige symptomen die aanleiding zijn tot verder onderzoek.

Observatiegegevens van school of CLB zijn steeds welkom. Komen er tijdens het intake gesprek voldoende argumenten naar voor om over te gaan tot een onderzoek naar de aanwezigheid van ADHD of ADD, dan starten we een onderzoek op. In sommige gevallen is de aanmeldingsklacht minder duidelijk en is het noodzakelijk andere psychische of ontwikkelingsproblematieken uit te sluiten.

In de meeste gevallen zijn volgende onderzoeken noodzakelijk :

/ Concentratieonderzoek : Binnen Triangel werd een testbatterij samengesteld die op een leeftijdsadequate wijze gegevens verzamelt over de diverse aspecten van concentratievaardigheid, geheugen en taakspanning.
/ Intelligentieonderzoek : We gaan na over welke cognitieve vaardigheden het kind beschikt, of er een discrepantie is tussen het verbale en performale deel van de intelligentie. Tevens zijn de observatiegegevens belangrijk.
/ Neurologisch onderzoek : Door de neuroloog worden een aantal testen uitgevoerd die noodzakelijk zijn om tot een waardevolle diagnose te komen en die tevens noodzakelijk zijn om een aantal andere problematieken uit te sluiten.
/ Aan de ouders en de school worden vragenlijsten meegegeven.
/ In sommige gevallen wordt een motorisch onderzoek geadviseerd, zeker wanneer er psychomotorische of ruimtelijke problemen werden gesignaleerd.
/ Mocht er als gevolg van de concentratieproblematiek een probleem rond schoolrijpheid of leermoeilijkheden optreden, dan wordt tevens een logopedisch onderzoek geadviseerd.
/ Wanneer alle onderzoeken werden uitgevoerd volgt een MDO* (multidisciplinair overleg) waarin de betrokken onderzoekers de verkregen informatie naast elkaar leggen en vergelijken.
/ Vervolgens wordt u uitgenodigd voor een eindbespreking waarin een eventuele diagnose wordt meegedeeld en krijgt u adviezen rond opvang, verdere begeleiding, schoolkeuze enz.
/ Het verslag van het onderzoek wordt u bezorgd per post, na afloop van het gehele onderzoekstraject.

U krijgt binnen Triangel een ‘aanspreekpersoon’, dat is degene die verantwoordelijk is voor uw dossier, betrokken is bij het onderzoek en het MDO (multidisciplinair overleg) voorzit. In de meeste gevallen is dit een kinderpsycholoog. Bij haar/hem kan u nadien ook terecht met uw vragen naar verdere begeleiding, schoolse problemen of opvoedingsvragen.

Wij werken nauw samen met het CLB en de school. In sommige gevallen nam het CLB reeds een intelligentieonderzoek af. Mits toestemming van de ouders vragen we de resultaten op. Indien deze van recente datum zijn, is het niet noodzakelijk dit onderzoek nogmaals uit te voeren.

Het eindverslag wordt verstuurd aan de ouders. Mits ouderlijke toestemming kan het verslag ook verstuurd worden naar de school, het CLB, de huisarts en de verwijsinstantie.

Wie komt in aanmerking voor onderzoek ?

Een diagnose is mogelijk vanaf de leeftijd van 6 jaar. De meeste testen die gebruikt worden, zijn genormeerd vanaf die leeftijd. Dit wil niet zeggen dat er voor die leeftijd geen diagnose gesteld kan worden.

Voor jongeren ouder dan 18 jaar worden leeftijdsadequate tests gebruikt. Dit houdt in dat de testafname op lager schoolniveau of secundair of volwassen niveau verschillend is.

Wat de intelligentie betreft, zijn er geen beperkingen, wij onderzoeken zowel hoog-, gemiddeld- als minderbegaafde kinderen en jongeren.

Woordverklaring

MDO : betekent multidisciplinair overleg. Nadat uw kind alle onderzoeken, noodzakelijk om tot een diagnose te komen, doorliep, wordt er een datum vastgelegd voor een MDO. Hierop zijn alle personen aanwezig die bij dit onderzoek betrokken waren. De testresultaten worden overlopen en er wordt na overleg al dan niet een diagnose gesteld. Dan pas wordt het verslag gefinaliseerd en kan u uitgenodigd worden voor een eindbespreking.

Behandeling

Eens de diagnose gesteld wordt, kan men leren ermee om te gaan, deze te aanvaarden en te begrijpen. Ondersteuning en begeleiding zijn daarbij erg belangrijk.
Bij Triangel kan je, in samenspraak met de therapeuten, opteren voor meerdere mogelijke interventies of een combinatie ervan.

Medicatie

Er is nog geen geneesmiddel of andere behandeling die ADHD geneest. Wel kunnen geneesmiddelen de symptomen verminderen. De betrokken dokter/specialist kan medicatie voorschrijven.

Diverse onderzoeken toonden aan dat de geobserveerde veranderingen bij sommigen aanzienlijk zijn: minder hyperactiviteit, impulsiviteit en concentratiezwakte met een afname van de fysieke en verbale agressie en een verbeterde taakspanning. Doch ook met eventuele bijwerkingen dient rekening te worden gehouden bij de beslissing om medicatie te nemen. Medicatie wordt vooral gebruikt bij kinderen en dan meestal om het hyperactieve gedrag onder controle te krijgen.

Gedragstherapie

Tijdens gedragstherapie worden gewenste gedragingen versterkt en ongewenst gedrag afgezwakt via systematisch belonen en straffen. Deze interventies kunnen de kernsymptomen van ADHD duidelijk doen verminderen. De therapeut leert de ouders hoe ze met hun kind op een gezonde manier kunnen omgaan.

Concentratietraining en impulscontrole

Tijdens de psychomotorische therapie wordt aandacht besteed aan het disfunctioneren van het kind. Door het aanleren van een zelf-instructiemethode wordt de taakspanning verhoogd. De kinderen krijgen meer inzicht in het eigen functioneren, wat daadwerkelijk bijdraagt tot succeservaringen. Hierdoor wordt hun zelfbeeld positief gestimuleerd waardoor hun schoolprestaties verbeteren en ze weer controle krijgen over hun eigen gedrag.

Voedingsondersteunende maatregelen

Steeds meer onderzoeken worden gepubliceerd die duidelijk aantonen dat, mits een aanpassing aan het dieet, er significante verbeteringen mogelijk zijn in de symptomen van ADHD. Het zal op deze manier niet volledig opgelost geraken en het is ook niet zo dat slechte voeding de oorzaak is van AD(H)D. Het is echter een factor die de aanwezige symptomen kan aanwakkeren en verergeren. Er wordt, indien gewenst, samen met de cliënt gekeken naar de voedingsgewoontes en er wordt overlegd op welke manier bepaalde aspecten kunnen worden aangepast.

Opvoedingsondersteuning

Voor ouders is het belangrijk te weten hoe ze met een kind met ADHD kunnen omgaan. Vaak zijn ze op zoek naar praktische adviezen die gemakkelijk toepasbaar zijn en effect hebben. Aan ouders wordt geleerd hoe ze consequent en vastberaden met hun kind kunnen omgaan zonder zich daar slecht bij te voelen. Hoe ze grenzen kunnen aangeven en ervoor kunnen zorgen dat die gerespecteerd worden. Ze leren te straffen, maar vooral te belonen. De voorgestelde begeleiding is afhankelijk van de individuele noden van het kind/de ouders en is aangepast aan de leeftijd.

Neem gerust contact voor meer info of een afspraak.